2 Following
linhtalinhtinh

Linhtalinhtinh

Currently reading

The Houses of History: A Critical Reader in Twentieth-Century History and Theory
The Complete Calvin and Hobbes
Bill Watterson

Tuấn, Chàng trai nước Việt: Chứng tích thời đại đầu thế kỷ XX

Tuấn, Chàng trai nước Việt: Chứng tích thời đại đầu thế kỷ XX - Nguyễn Vỹ Chúng ta biết gì về văn hóa VN vào giai đoạn nửa đầu thế kỷ 20? Với tôi thì là con số 0. Những hiểu biết rất mơ hồ ngay cả về chính trị chứ đừng nói đến đời sống và văn hóa, văn nghệ, truyền thống.

Đây là một cuốn sách có thể nói là thuộc dạng báo/phóng sự, chỉ có đâu đó tác giả tự thêm một chút những xúc cảm, tâm tư lo lắng của Tuấn, người mà ông gọi là đại biểu cho giới thanh niên An Nam lúc bấy giờ, nhưng theo tôi thì có lẽ là đại diện cho giai cấp giống tác giả - tức là giới thanh niên trí thức vừa phải, không cổ hủ mà cũng không quá cấp tiến. Họ được học và tiếp cận văn hóa Pháp, thế nhưng vẫn giữ được cái lòng muốn bảo tồn lấy "Quốc hồn quốc túy" của dân tôc. Giới công nông chưa được đề cập mấy, giới thượng lưu và Nho hẳn lại càng không. Nhưng dù sao đây cũng là những vốn kiến thức đầy ý nghĩa dành cho thế hệ sau này về một thời kỳ còn nửa tây nửa ta, nửa ông nửa bà, xã hội còn đang non nớt tìm lối đi.

Giọng văn nhiều lúc là hài huớc, lúc lại khá đau đáu nhớ nước thương nhà, mà đa phần là ngây thơ - vì có lẽ tác giả cố gắng diễn tả một cách khách quan nhất dưói góc độ của một cậu bé. Nhưng nhiều lúc cũng hơi buồn cười vì tác giả không chịu lộ mình để nhận xét về thời cuộc mà lại cố mượn Tuấn mãi - ép cậu lúc nào cũng phải khách quan như thế. Có những chương lặp đi lặp lại "Tuấn nhận xét rằng", "Tuấn rút ra rằng", hay bào chữa nhiều lần "cũng như Tuấn, đa phần thế hệ trẻ, thế hệ thanh niên ngày ây.." "đều như thế", v.v.

Nền văn hóa hiện ra lưu lại ấn tượng đặc biệt trong tôi. Nếu như khi đọc "Vang bóng một thời", tôi hoảng hốt tự hỏi đây là cái thời nào thế này? Từng tồn tại thế sao cái phong tục cốt cách lễ tiết ấy?, và rồi đoái hoài ngơ ngẩn tới một cái thời đã xa lắm rồi, thì "Tuấn, chàng trai đất Việt" mở ra một xã hội giao thời thật hồi hộp và sôi nổi. cái nhìn dàn ra toàn cảnh cả ba miền Bắc Trung Nam, có lẽ đó là điểm mạnh của cuốn sách bởi Nguyễn vỹ thực sự đã sống và làm việc ở những nơi đó.

Những chương đầu đem lại rất nhiều kiến thức xã hội. Tôi giật mình đọc sự biến chuyển trong đời sống: từ mái tóc dài búi cao biểu tượng cho chữ hiếu được cắt cho ngắn đi, từ học tiếng Nho rồi dần chuyển sang Quốc ngữ thế nào, từ sự xuất hiện của cái Xe đạp cho tới cái xe ô tô rồi là máy bay, lối ăn lối mặc của nữ và nam ba miền, v.v... Sự giao thoa và mâu thuẫn của hai văn hóa Đông và Tây ở những chương đầu này là có giá trị hơn cả. Đọc mới thấy văn hóa Pháp ảnh hưởng mạnh mẽ tới thế nào, dù tới ngày nay chỉ còn đọng lại chủ yếu là trong ngôn ngữ: biết bao như những từ Pháp được phiên âm sang tiếng Việt (từ "sếp" bắt nguồn từ "chefs" chẳng hạn), những tiếng "bồi" hài hước (tôi không thể kể ngay ra đây được vì nhiều quá, nhưng lấy ví dụ "lắc léo mái dòng lô" - "l'élève maison-l'eau" tức "học sinh trường nhà nước") Có cả tá từ nữa mà thỉnh thoảng tôi lại cười ha hả.

Càng về những chương cuối càng mang nhiều màu sắc chính trị hơn. Thế nhưng Nguyễn Vỹ thiên về liệt kê sự kiện hơn là phân tích nguyên nhân kết quả, vậy nên giữ được khá khách quan. Cái kết hơi đột ngột dừng lại ở thời điểm 19/8/45. Có lẽ vì Tuấn không tham gia bất kỳ đảng phái nào nên ta không thấy rõ được hoạt động của họ mà chủ yếu dựa trên mặt báo hoặc nguồn tin cá nhân tương đối chung chung. Tuy vậy Tuấn rõ ràng vẫn là đại biểu cho chủ nghĩa dân tộc. Nguyễn Vỹ cũng không quá đi sâu về các vấn đề tư tưởng này, nhưng ít ra ông còn chỉ ra rạch ròi cho chúng ta biết đâu là đâu. Sách sử học cấp 3 thì đúng là quá chung chung, khiến cho bao nhiêu vận động phong trào thời đó chỉ được đóng cộp một cái mác là "khởi nghĩa" hay "cách mạng". Nhưng "khởi nghĩa" với "cách mạng" chỉ là từ chỉ hành động, còn bản chất của hành động là như thế nào chúng ta không được biết tới. Nhưng quan trọng nhất, ông nhấn đi nhấn lại về lòng yêu nước, muốn dành lấy độc lập tự do chủ quyền. Vậy nên cuốn sách dễ được đón nhận hơn và rất có giá trị tinh thần.